Pieśni neapolitańskie na koncercie operowym

Czym jest pieśń neapolitańska

Pieśń neapolitańska to utwór w języku neapolitańskim, zazwyczaj na głos męski solo, w formach takich jak pieśń miłosna czy serenada. Jej status instytucji datuje się na lata trzydzieste XIX wieku, kiedy to rozpoczął się doroczny konkurs kompozytorski na festiwal Piedigrotta, czczący Madonnę di Piedigrotta w Mergellinie. Emigranci z Neapolu i południa roznieśli wiele tych pieśni po całym świecie w latach około 1880–1920. Na początku XX wieku Enrico Caruso śpiewał je jako bisy w Metropolitan Opera i wiele z nich nagrał, a weszły one do standardowego repertuaru tenorów operowych.

O sole mio

O sole mio pochodzi z 1898 roku i śpiewane jest po neapolitańsku; tytuł oznacza „moje słońce". Słowa napisał Giovanni Capurro. Przez około 75 lat melodię przypisywano wyłącznie Eduardo di Capui, aż do wyroku turyńskiego z 2002 roku, który uznał Alfredo Mazzucchiego za współkompozytora. Gość koncertu w Rzymie wymienia ją obok Funiculì, funiculà i Granady. Caruso i Pavarotti należą do jej licznych wykonawców, a wersja Pavarottiego zdobyła nagrodę Grammy w 1980 roku.

Funiculì, funiculà

Funiculì, funiculà pochodzi z 1880 roku. Luigi Denza z Castellammare di Stabia opatrzył muzyką słowa dziennikarza Peppina Turca, napisane po neapolitańsku, dla uczczenia pierwszego funikularu na Wezuwiusz, i utwór zabrzmiał jeszcze tego roku na festiwalu Piedigrotta. Konkurs kompozytorski tego festiwalu trwał od lat 30. XIX wieku aż do 1950 roku, tak więc pieśń dołączyła do długiego szeregu melodii pisanych na jedną noc.

Torna a Surriento

Torna a Surriento to dzieło dwóch braci: Ernesto De Curtis skomponował muzykę w 1894 roku, a Giambattista, poeta i malarz, napisał neapolitańskie słowa. Utwór objęto prawami autorskimi w 1905 roku. Późniejsza opowieść wiąże go z wizytą premiera w Sorrento w 1902 roku, choć rodzinne papiery wskazują na kopię złożoną osiem lat wcześniej. Angielski tytuł to Come Back to Sorrento, a tenorzy wciąż mają go pod ręką.

Granada, gość z Meksyku

Jeden z gości koncertu w Rzymie wspomina, jak tenor śpiewał Granadę po hiszpańsku. Granada to pieśń z 1932 roku meksykańskiego kompozytora Agustína Lary o hiszpańskim mieście, która stała się standardem popowym nagrywanym przez wielu tenorów, wśród nich Plácido Domingo, Mario Lanzę i Luciana Pavarottiego; to znak firmowy José Carrerasa. Nie jest neapolitańska, ale pokazuje, jak pieśni koncertu wykraczają poza samą operę. Programy zmieniają się w zależności od daty, więc żaden utwór nie jest gwarantowany, ale to są pieśni, które wymieniają goście.

Pieśni w kolejności

Pieśni wymieniane przez gości powstały w odstępie dziesięcioleci, na bardzo różne okazje: otwarcie górskiej kolei, serenadę kochanka i hołd dla hiszpańskiego miasta. Poniższe daty pochodzą z historii każdej pieśni i razem pokazują, jak lokalny repertuar neapolitański stał się czymś, czego uczył się każdy tenor.

• 1880: Funiculì, funiculà, skomponowane przez Luigiego Denzę na otwarcie funikularu na Wezuwiusz
• 1894: Torna a Surriento, skomponowane przez Ernesta De Curtisa; prawa autorskie 1905
• 1898: 'O sole mio, ze słowami Giovanniego Capurro
• 1932: Granada, autorstwa meksykańskiego kompozytora Agustína Lary

Słysząc je w Rzymie

Goście koncertu w Rzymie wymieniają „O sole mio”, „Funiculì, funiculà” i „Granadę”. Program zmienia się w zależności od daty, więc żadna pieśń nie jest gwarantowana, ale wieczór pozostawia dla nich miejsce: opis wymienia pieśni neapolitańskie obok arii z „Turandot” i „Rigoletta” oraz „Czterech pór roku” Vivaldiego. Jeśli któraś z tych pieśni jest powodem rezerwacji, zadaj pytanie organizatorowi za pośrednictwem strony rezerwacji, zanim zapłacisz.